مجله تندیس
مجله نشان
انتشارات آبان
انتشارات نظر
سایت رنگ

 


  استفاده از همه مطالب تنها با ذکر نام منبع: گرته (اولین نشریه تحلیلی،   پژوهشی طراحی گرافیک ایران) و نام نویسنده مجاز است.
گرته:اولین نشریه تحلیلی، پژوهشی طراحی گرافیک ایران
  آخرین به روز رسانی:1396/7/30  
ســــال هشـتـــم | پـــایـــیــز ۱۳۹۵
نقد.پژوهش  
سیطره‌ی انقلاب و قطعیت/ صالح تسبیحی

جامعه‌ی بحران زده‌ی غرق در اختناق؛ جامعه‌ای که در آن مزد گورکن از آزادی آدمی افزون باشد، ناگاه منفجر می‌شود و همه چیز به هم می‌ریزد. در این به هم ریختگی‌گاه گشایشی هست و تنفسی که جامعه از شش‌های انقلاب می‌کشد او را زنده می‌دارد.

انقلاب پنجاه و هفت ایران نیز به عنوانِ یک تلاش آزادی خواهانه کمابیش مولفه‌های انقلاب‌های دیگر را در خود بازتولید کرد.

 انقلاب‌ها با تعارفِ سیاسی شناخته شده در قرن گذشته، همواره در رگ و خون خود انباشته بوده‌اند از ایدئولوژی‌ها و اندیشه‌های قطعیت بخشنده و دقیقی که به مانند یک دستگاه متفکر و مستقل عمل می‌کرد و پیروان این ایدئولوژی‌ها باید و نباید‌های خود را نه از شعور خود، که از ایدئولوگ‌ها می‌گرفتند. طبیعی ست که هنرمندان و روشنفکران نیز وقتی ایده‌های خود را از این ایدئولوژی‌ها بگیرند زیبایی شناسی­شان تحت سیطره‌ی انقلاب و قطعیت قرار می‌گیرد. برای این زیبایی‌شناسی در طراحی گرافیک انقلابی می‌توان عناصری تعریف کرد و آن‌ها را مشخصه‌های اصلی آنچه به آن «گرافیک انقلابی» گفته می‌شود دانست:

یک. قطعیت

در پوسترهای انقلاب پنجاه و هفت همه چیز محکم و قطعی است. خاکستری‌ها غایبند و سطوح و نوشتار‌ها ناگهان به سفیدی زمینه می‌رسند و همه چیز در راستای یک پیام روشن، قطعی و مشخص پیش می‌روند. در این نوع بیانِ تصویری، خالق اثر و مخاطبش هر دو اهل یقین‌اند. در عرصه‌ی گرافیکِ انقلاب پنجاه و هفت خبری از تردید و شک و تعلل در تصمیم نیست.

دو. خشونت

به طبعِ سرکوبی که سال‌ها توسط حکومت پهلوی اعمال شد، نوعی زیبایی‌شناسی خشونت آمیز پدید آمد که در ادبیات، شعر و موسیقی و طرح و نقش تاثیر گذاشت. این خشونت زاییده‌ی احساس خشم و هیجانی ست که وقتی به طرح تبدیل می‌شود، خون و اسلحه مهم‌ترین نماینده‌های آن هستند.

سه. تاثیر متقابل گرافیک مردمی

کلیشه‌ها، دیوار نویسی‌ها و پارچه نویسی‌ها به عنوانِ یک منبع بی‌پایان، همواره می‌توانند تغذیه کننده‌ی طراحان گرافیک باشند. بنابراین نوع نوشتن تند و سرسری دیوار نویسی به عنوان لی آوت، کلیشه‌های آماتوری (که مردم با فیلم رادیولوژی از چهره‌ی رهبران انقلاب می‌ساختند و با اسپری به دیوار نقش می‌زدند) به عنوان تصویر، و نمادهایی که مردم به در و دیوار می‌زدند به عنوانِ عنصر تصویری، بار‌ها و بار‌ها به کار گرفته شدند.

چهار. سوسیالیسم

اندیشه‌ی انقلابی مدرن در دوران روشنگری اروپا آغاز شد و در مارکس به تکامل رسید. مارکس اما یک فیلسوف و روزنامه نگار بود و آنچه بعد‌ها در شوروی و کشورهای بلوک شرق رخ داد را نمی‌توان تمام و کمال باز آمده از ایده‌ی بنیادین مارکس دانست. بنابراین آن بخش از مارکسیسم که به جامعه می‌پردازد تحت نامِ «سوسیالیسم» تعریف می‌شود. در سوسیالیسم نوعی جامعه­گرایی مردمی هست که در آن توده‌ها و نیاز‌هایشان، قدرت بازوشان و خواسته‌هاشان بر اقلیت‌های دیگر ارجح است. بنابراین انسان‌هایی که در گرافیکِ انقلابی طراحی شده‌اند اغلب انسان‌های آرمانی سوسیالیسم هستند. تاثیر بی‌بدیل گرافیک بلوک شرق و انقلاب‌های سوسیالیستی آمریکای لاتین بر گرافیک انقلاب پنجاه و هفت ایران کاملن مشهود است. این سوسیالیسم‌ گاه در پوشش شعارهای مذهبی نیز خود را می‌نمایاند.

پنج. آرمان خواهی

پوسترهای این دوره مملو از ایده‌های برابری خواهانه و مساوات هستند. این برابری در اندازه‌ی آدم‌ها، نیز مشهود است. همه یک اندازه‌اند. در آرمانِ انقلاب، مردمانِ خسته از نابرابری، کلافه از حاکمیت اندکی «خودی» بر تعداد کثیری «غیر خودی» ناچار طغیان می‌کنند و حق پایمال شده‌ی خود را برای برابری می‌طلبند. در این میان آرمانهای دور و درازبشری نیز سر بر می‌آورند. انسان انقلابی پر شور است. آزادی می‌خواهد. آزادی بیان و مطبوعات و قلم و فکر. آزادی انتخاب. و این آرمان خواهی ست که در پوستر‌های انقلاب پنجاه و هفت ایران رخنه می‌کند و رخ می‌نماید.

می‌گویند دوران ما دوران انقلاب نیست. اما هم دوران ما و هم آیندگان در دوران‌هایی که خواهد آمد، می‌توانند از مسیر گرافیک به بازخوانی تاریخ بپردازند و این سندهای تاریخی‌گاه گویا‌تر از صدهزار عکسند.

1392/11/7

یه هنر دوست   |  پست الکترونیک *  |  پنجشنبه 1 اسفند 1392
با عرض سلام و خسته نباشید . بسیار ممنون از این مطلب . تحلیل بسیار جالب و دارای طبقه بندی مناسبی بود از پوستر ها و در واقع گرافیک انقلابی ... موفق و پیروز باشید