مجله تندیس
مجله نشان
انتشارات آبان
انتشارات نظر
سایت رنگ

 


  استفاده از همه مطالب تنها با ذکر نام منبع: گرته (اولین نشریه تحلیلی،   پژوهشی طراحی گرافیک ایران) و نام نویسنده مجاز است.
گرته:اولین نشریه تحلیلی، پژوهشی طراحی گرافیک ایران
  آخرین به روز رسانی:1396/7/29  
ســــال هشـتـــم | پـــایـــیــز ۱۳۹۵
نقد.پژوهش  
گرافیک استکبار ستیزی/ آرمان مسعودی

انقلاب از منظر هانا آرنت، جلوهای از حضور انسان در عرصه عمل است، نوعی فعالیت ناب سیاسی. یک کنش دورانساز که باعث تغییر بسیاری از معادلات سیاسی و اجتماعی میشود. در این برداشت انقلابیون با تشخیص لحظهای که تودههای مردم به مرحلهای رسیدهاند که اقتدار نظام حاکم را به چالش بکشند و از طرف دیگر خود نظام حاکم نیز از درون ضعیف و تو خالی شده باشد، انقلابی بدون خشونت رخ خواهد داد. اما مفهوم انقلاب برای جامعه ایرانی، جامعهای که انقلاب تجربه زیسته آن است و فارغ از هرگونه تعاریفی که تاکنون ارائه شده و تقسیم بندیهای صورت گرفته در خصوص آن، دریافته است که انقلاب لطیف نیست و در سطوحی با خشونت همراه است. سیاه و سفید است و هیچ رنگی در آن نیست. در واقع این هنر است که به انقلاب رنگ میبخشد، لحظههای ناب آن را ثبت میکند و گرد حماسه را به آن می-پاشد. بیایید انقلاب اسلامی 57 را بدون سرودهای انقلابی تصور کنیم، بدون شعارنویسیهای روی دیوار، پوسترها و خصوصا بدنهای نمادین رهبران انقلابی که در سطح شهر پراکنده میشد و گاه حتی از مرزهای کشورها نیز فراتر میرفت.  هنر در انقلاب بازتولید همان ایماژی است که هر فردی در راه آن دست به مبارزه میزند، بر همین اساس است که درد و رنج، کشته شدن و تیر خوردن، بواسطه هنر چنان چهره رستاخیز گونهای به خود میگیرد که مفهوم فقدان فرد کشته شده را از ذهنها پاک میکند. این است که بدن شهید خلاصه میشود در دستهای خونینی که بر دیوار نقش میبندد و لباسهای آغشته به خون در میان معترضین. 
 
در واقع، هم‏ راستا با تمامی انقلاب‏ها و جنبش‏هایی که تا کنون در جهان شاهد آن بوده‏ایم، آثار هنری مهم و متنوعی خلق شده است، از انقلاب کبیر فرانسه تا انقلاب اکتبر روسیه، از جنبش می تا جنبش وال استریت. در چند سال اخیر و با پیشی گرفتن گرافیک در تمامی زمینه‏ها چون پوستر، دیوار‏نویسی، گرافیتی و...، در جنبش‏های اعتراضی، آثار هنری بسیاری را می‏توان شاهد بود که شاید برای هر شاخه یا موضوع بتوان چندین نمایشگاه برپا ساخت. نمونه‏های اخیر آن را می‏توان در جنبش‏های کشورهای عربی یافت.
 
حال به انقلاب اسلامی کشورمان ایران بازگردیم، انقلابی که با بسیاری از مدل‏های انقلابی جهان همخوانی ندارد و بسیاری از پژوهشگران در تفسیر آن مانده‏اند، تا جاییکه میشل فوکو روزی انقلاب ایران را "روح جهان بی روح" نامید و بعد از مدتی آن را "طغیان بی‏ حاصل" خطاب نمود. به هر روی انقلاب ایران که حاصل اعتراض بخش عظیمی از مردم چه مذهبی، چه مارکسیست و چه فارغ از هرگونه رویکردهای حزبی بود، به رهبری امام خمینی به پیروزی رسید. تنها کافی است که نگاهی به جلد مجلات آن زمان داشته باشیم تا رویدادهای انقلاب 57 را بصورت کلی از نظر بگذرانیم. از کتاب‏های نفیس و ویژه نامه مجلات در خصوص جشن‏های 2500 ساله تا کتاب‏های بدون طرح و به اصطلاح «جلد سفید» حزب توده که مخفیانه چاپ می‏شد و نهایتا آرم رز سرخ محصور در کتاب‏ها به چشم می‏خورد.
 

سمت راست: جلد کتاب های ممنوعه.

سمت چپ: کتاب و مجلات نفیس به مناسبات جشن 2500 ساله

راست: برخی جلدهای مجله خواندنیها پیش از پیروزی انقلاب و در بحبوحه آن

چپ: برخی جلدهای مجله خواندنیها بعد از 22 بهمن 57

 
اما یکی از مهم‏ترین رخدادهایی که بعد از انقلاب به وقوع پیوست، تسخیر سفارت امریکا توسط گروهی از دانشجویان در سال 58 بود. رخدادی که رویکرد ایران را نسبت به کشورهای خارجی به کلی دگرگون ساخت و بسیاری از معادلات داخلی را تغییر داد و "هیولای نفاق" را در میان انقلابیون پروراند. این تسخیر موجب شد که بسیاری از اسناد مربوط به سفارت، توسط دانشجویان منتشر شود و در نتیجه سفارت امریکا به "لانه جاسوسی" مشهور شد. حال این رخداد را می‏توان از آثار هنری نیز پیگیری نمود، نقاشی‏های دیواری، انتشار تمبر، روزنامه‏ها و خصوصا کتاب‏هایی که دانشجویان پیرو خط امام، تحت عنوان "افشاگری" منتشر نمودند. مجموعه کتاب‏های افشاگری اگرچه به لحاظ فنی و کیفیت چاپ ضعیف به نظر می‏رسند اما دارای طراحی جلدهای جالب توجهی هستند، تم اصلی طرح جلدها نشان دادن چهره واقعی امپریالیسم امریکاست و با نمادهای ایالات متحده چون عقاب، پرچم، دلار و... بازی شده است. البته عنوان "دانشجویان مسلمان پیرو خط امام" به عنوان برند این رخداد در تمام جلدها چشم را به خود جلب می‏کند. 
 
 
 
 

دو طرح در مورد "هیولای نفاق. چاپ شده در مجله خواندنیها در مسیر انقلاب(در این شماره ها سردبیر پیشین مجله تغییر کرده است)

 
آن روزها دیوارهای سفارت امریکا نیز از دسترس و نگاه هنرمندان مغفول نمانده بود. دیوارهای بیرونی سفارت توسط گروهی از هنرمندان چپ ایران، از جمله هانیبال‏ الخاص با بن‏مایه ضد امپریالیستی تصویرسازی شد. در این تصاویر نیز نمادهای ایالات متحده چون برج آزادی و پرچم به چشم می‏خورد. همچنین تمبر یادبود این رخداد نیز با تلفیق دو تصویر معروف این تسخیر، یعنی بالارفتن دانشجوها از دیوار سفارت و چشمان بسته گروگان آمریکایی، همچنین پرچم به آتش کشیده امریکا منتشر شد. در مجموع، نبرد با استکبار از جمله مهم‏ترین شعارهای انقلاب اسلامی 57 بود، شعاری که تا همین امروز نیز ادامه دارد و طرفداران و مخالفان خاص خود را داراست و هنوز دستمایه‏ی بسیاری از موضوعات نقاشی-های دیواری در شهرهای ایران است.
 
اما آن‏ چیزی که به چشم می‏خورد این است که با کاهش شور انقلابی، آثار هنرمندان هم از شور انقلابی و رادیکالی خود فاصله گرفتند- شاید یکی از دلایل آن وقوع جنگ هشت ساله باشد- چرا که می‏توان گفت گرافیک انقلابی تنها و تنها به دوره خاصی اختصاص دارد و قاعدتا دارای تاریخ مصرفی نیز هست. با گذشت زمان، این آثار نیز شور انقلابی خود را از دست داده و تبدیل به ابژه‏ای نزد منتقدان هنری می‏شوند. چنان‏چه آثاری که در اینجا با هم مرور کردیم دیگر عاملیت چندانی برای نفی امپریالیسم ندارند و هرگونه تحلیل آن‏ها درون همان بستر زمانیِ پر تشویش امکان پذیر است... 
 

دیوار نگاری سفارت آمریکا و تمبر یادبود تسخیر سفارت

 

1392/11/12

لیلا نیرومند  |  leyla.niroumand@gmail.com  |  سه شنبه 30 ارديبهشت 1393
سلام خیلی خوبه اما ایکاش منابع و رفرنس هاتونم ارائه می دادید... اینجوری خیلی بهتره.
آرمان خرمک  |  armankhorramak@live.com  |  شنبه 12 بهمن 1392
خیلی پرونده خوبی می تونه باشه، استارتش خیلی خوب شروع شده، امیدوارم خوب ادامه و خاتمه پیدا کنه، ممنونم