مجله تندیس
مجله نشان
انتشارات آبان
انتشارات نظر
سایت رنگ

 


  استفاده از همه مطالب تنها با ذکر نام منبع: گرته (اولین نشریه تحلیلی،   پژوهشی طراحی گرافیک ایران) و نام نویسنده مجاز است.
گرته:اولین نشریه تحلیلی، پژوهشی طراحی گرافیک ایران
  آخرین به روز رسانی:1396/7/30  
ســــال هشـتـــم | پـــایـــیــز ۱۳۹۵
نقد.پژوهش  
گرافیتی: نگارش انقلابی در شهر (بخش اول)/ حمیدرضا واشقانی فراهانی

اصطلاح گرافیتی به دیوارنگاره/نوشته‌هایی اطلاق می‌شود که آغازگران آن، جوانان عاصی از زندگی ماشینی و ساز و کارهای کنترلی قدرت برای سرکوب، یک‌دست سازی و کنترل جوامع هستند. خرده فرهنگ هیپ‌هاپ را می‌توان مبدع این نوع از نقش کردن تصاویر بر دیوار برشمرد. اما از سوی دیگر مبارزان سیاسی در جریان مبارزات خود همواره از دیوارها به عنوان مکانی برای بیان افکار و عقاید و تکثیر چهره رهبران خود بر روی دیوارها استفاده کرده­اند. خواه به صورت دستی و خواه با استفاده از شابلون. گرافیتی انقلابی ماحصل امتزاج این دو جریان است. جوانان خرده فرهنگ هیپ‌هاپ، آشکارا از عناصر زیبایی شناختی (چه با استفاده از آن‌ها و چه با نفی آن‌ها) بهره می­ گرفته‌اند  و این جذابیت بصریِ حاصل از هماهنگی و یا بالعکس ناهماهنگی و وصله ناجور بودن، همواره عامل موثری در جلب توجه عابران، بوده است. از همین جهت مبارزان انقلابی نیز خواه نا‌خواه و در طول زمان از نظر فنی کار خود را بهبود داده‌اند.

همچنین خرده فرهنگ‌های جوانان شورشی، تحت تاثیر جریانات سیاسی و اندیشه‌های تحول‌خواه، در طول زمان، محتوای عمیق‌تری به آثار خود بخشیده‌اند و در این میان هنرمندان معترض نیز با ورود به عرصه خیابان و خلق آثار انتقادی برروی دیوارهای شهر در کیفیت زیباشناختی و محتوایی این گونه از هنر مدرن تاثیرگذار بوده‌اند. گرچه مثال‌های متعددی نیز وجود دارد از هنرمندانی که از قضا بیشتر آثارشان را در فضاهای داخلی نظیر گالری‌ها و کتاب‌ها می‌توان دید اما برای جلب توجه مخاطبان یا تنوع، یکی دوباری این نوع از خلق اثر هنری را امتحان می‌کنند که طبعا نمی‌توان آن را همانند گرافیتی، نوعی از هنر خیابانی دانست و در بهترین حالت می‌تواند به شکلی از پرفورمنس خیابانی محدود باشد.

یک نمونه از پرفورمنس در خیابان که با الگو برداری از تکنیک استفاده از شابلون اجرا می‌شود.

 

جوانان عاصی و هنرمند گرافیتی به فراخور موضوع و امکانات، برای ثبت اثرشان در خیابان از روش‌های متفاوتی بهره می‌گیرند:

دو نمونه از آثار گرافیتی مربوط به میانه قرن گذشته

امضا یا تگ: امضای هنرمند در محیط‌ها و سطوح مختلف

استنسیل: گاهی طرح خود را به وسیله شابلون یا شابلون‌هایی (به صورت لایه‌های رنگی، اگر تصویر تک رنگ نباشد) و اسپری بر روی دیوار اجرا می‌کنند. گاهی کار را پیشاپیش روی کاغذ بزرگ اجرا و سپس در محل مورد نظر نصب می‌کنند. طرح‌هایی که جزئیات و لایه‌های رنگی زیاد دارد و زمان‌بر بودن اجرای آن در خیابان ممکن است موجب بازداشت فرد شود یا در مواردی که هنرمندان آثار خود را برای یکدیگر ارسال می کنند تا در شهرهای دیگر روی دیوار نصب شود.

دو نمونه از استفاده از استنسیل (شابلون)

برچسب یا استیکر: گاهی طرح‌های خود را به صورت برچسب‌هایی در محیط شهری می‌چسبانند. طرح این برچسب‌ها که اغلب در اندازه‌هایی کوچک‌تر از کاغذ A4 هستند، معمولا در تناسب با محیط شهری و یا  گاهی نماد‌ی است که هر هنرمند برای خود طراحی می‌کند و در نقاط مختلف نصب می‌کند.

نمونه‌ استفاده از برچسب بر تابلو‌های شهری

بخش دیگری از آثار گرافیتی، در مواردی مانند درج نوشته‌هایی که با تایپوگرافی شباهت دارند، ابتدا به صورت یک طرح کلی با ماژیک یا مداد روی دیوار اجرا می‌شوند و معمولا در شبِ بعد رنگ‌آمیزی.

گرافیتی در خیابان عرصه بروز خود را پیدا می‌کند و این موضوع صفت ممیزه­ای است که آن را از مناسبات رسمیِ پنهان در جامعه فرهنگی و هنری جدا می‌کند: هنرمند برای دیده شدن کار خود، دیگران را با فراخوان و تبلیغ، دعوت نمی‌کند. مجبور نیست بر اساس سلیقه گالری‌دار یا مجموعه‌دار کار کند و اساسا نه می‌تواند و نه می‌خواهد به درآمد فکر کند. این موضوع تضمینی برای استقلال هنری اوست، زیرا که مهم­ترین نیرویی که می‌تواند در کنار فضای سانسور، استقلال هنرمند را به خطر بیاندازد، اقتصاد است. خصلت خیابانی و فوری گرافیتی، علاوه بر موارد مذکور، سرعت عمل در کنش اجتماعی و فرهنگی را نیز ممکن می‌سازد. هیچ نقاش، مجسمه­ساز و یا کارگردان تئاتری شرایط آن را ندارد که در برابر اتفاقات پیرامون کنش هنری فوری داشته باشد و در بهترین حالت می‌تواند یادداشت یا مقاله ‌بنویسد یا نامه و بیانیه امضا کند. اما این دیوارنگاران عاصی، در هر لحظه که اراده کنند، می‌توانند اثر خود را آماده و نصب کنند. این قالب خلق اثر، همانند زندگی شهری، مملو از فوریت‌ها و لحظات است، زیرا که برآمده از همین سبک زندگی­ست. حتی تنش‌های زندگی شهری و ساز و کار‌های کنترلی پلیسی مانند دوربین‌های مدار بسته، گشت‌های شبانه پلیس و ... نیز تاثیر بسزایی در خلق گرافیتی دارند. این هنرمندان، باید همیشه دور از دید این کنترل به کار بپردازند. آن‌ها گاهی حتی دوربین‌ها و کنترل پلیس را با آثار خود مستقیما مورد انتقاد قرار می­دهند.

این ماجراجویی باعث شده است تا شبکه‌های درونی قدرتمند و هماهنگی در میان این هنرمندان برای مقابله با خطرات احتمالی پلیس و ماموران شهری شکل بگیرد. همان طور که انقلابیون، شبکه‌های منظمی دارند که می‌تواند نیروی اجتماعی و سیاسی آنان را دور از نظارت و شنود قدرت، سازماندهی کند.

(ادامه دارد...)

1392/11/14