مجله تندیس
مجله نشان
انتشارات آبان
انتشارات نظر
سایت رنگ

 


  استفاده از همه مطالب تنها با ذکر نام منبع: گرته (اولین نشریه تحلیلی،   پژوهشی طراحی گرافیک ایران) و نام نویسنده مجاز است.
گرته:اولین نشریه تحلیلی، پژوهشی طراحی گرافیک ایران
  آخرین به روز رسانی:1396/9/26  
ســــال هشـتـــم | پـــایـــیــز ۱۳۹۵
نقد.پژوهش  
همراه شو عزیز... طراحی های گرافیک سیاسی کورش شیشه گران / ساعد مشکی

دگرگونی‌های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی در هر جامعه‌ای هیجان ایجاد می کنند. شدیدترین نوع این دگرگونی‌ها در انقلاب‌ها رخ می دهد. انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷ نمونه ای از آخرین دگرگونی های سیاسی – اجتماعی در قرن بیستم بود. آن‌هایی که در دهه چهل خورشیدی و پیش از آن در ایران به دنیا آمده‌اند، روزهای پراز هیجان، تنش و تغییر و تحول های سریع سال های ۵۶ و ۵۷ را به یاد می آورند. هیجان‌های ایجاد شده، هنرمندان را نیز به همراه موج خود به حرکت وا می‌دارد و هریک با گونه‌ای از توانایی، همراه مردم و خواست‌های عمومی می‌شوند. آشکار است که طراحی گرافیک به عنوان به‌روزترین و عینی‌ترین بخش هنرهای تجسمی و بنا به خصلت و ویژگی بیانی خود، نقش عمده‌ای در نمایش هیجان‌های انقلابی در جهان دارد. از میان آثار خلق شده در آن گیرودار، برخی تنها به عنوان سندهای تاریخی می‌مانند و بیش از نمونه‌هایی چند از آن دوره نقشی ایفا نمی کنند، اما شماری هم به دلیل برخورداری از ویژگی های یک اثر تجسمی موفق، علاوه بر قابل استناد بودن، به عنوان نمونه‌های قابل اعتنا در طراحی گرافیک باقی می‌مانند و نمادهای ماندگاری از آن دوره می‌شوند. آثار طراحی گرافیک خلق شده در دوره انقلاب سال ۱۳۵۷، با نام کورش شیشه‌گران همراه است. اگرچه او دانش آموخته ی رشته ی معماری داخلی از دانشکده‌ی هنرهای تزئینی (دانشگاه هنر) است، اما به دلیل توانایی و علاقه به نقاشی و ویژگی آثار نقاشی او که دارای فرم‌های قوی و رنگ‌های محدود هستند، در آن سال‌ها توانستند جای خود را به عنوان نمونه‌هایی درخشان از پوسترهای سیاسی و طراحی گرافیک سیاسی در ایران باز کنند. از آن پس، هر جا از پوسترهای سیاسی در ایران سخن به میان می آید، پوسترهای کورش شیشه گران بخش جدایی‌ناپذیر آن به شمار می آیند.

شیشه گران فعالیت اش را در حیطه ی گرافیک سیاسی پیش از انقلاب آغاز کرده است. او می گوید: «نخستین طراحی‌های گرافیک من با موضوع سیاسی، مربوط به سال ۱۳۵۴ است،‌ با طراحی پوستر به خاطر صلح پوستری برای صلح در لبنان که آن زمان درگیر جنگ های داخلی بود. من به عنوان یک هنرمند ایرانی هدفم این بود که در مسائل مهم جهانی حضور داشته باشم. از این رو در آن پوسترنگاهی سمبلیک داشتم به صلحی که در آن زمان در حال شکل گیری در لبنان بود. من به آن صلح با دیده ی شک و تردید نگاه می کردم، آینده هم نشان داد که برداشت من از آن اتفاق درست بوده است. ساواک در آن سال مرا بازجویی کرد و در مورد هدفم و این که چه قصدی داشته ام سوال‌هایی کرد. در ادامه‌ی کارهایم پوستر برای امروز را – که موضوع آن اعتراض به کشتار مردم قبل از انقلاب بود- طراحی کردم. بعد خیابان شاهرضا و پس از آن پوستر بابی ساندز. تلاش کردم تا کارم را ادامه بدهم، هرچند با سختی فراوان».

بدیهی است که هنرمندی با چنین روحیه و خصوصیاتی، درجریان حرکتی عظیم و اجتماعی مانند انقلاب، در کنار مردم و همراه آنان باشد.

«احساس می‌کردم حالا که همه‌ی مردم در شکل‌گیری یک حرکت مردمی نقش دارند و در  همه جا حاضر هستند، من هم به عنوان یک هنرمند باید نقشم را ایفا کنم. احساس مسئولیت و وظیفه می کردم».

ویژگی کارهای شیشه‌گران و تکنیکش در نقاشی، باعث می شد تا بتواند پوسترهایش را به سرعت به چاپ برساند. افزون بر آن درجریان تحولات برق‌آسای انقلاب و کنترل چاپ خانه‌ها، او نیز به کارهایش سرعت می‌بخشد.

«در آن بحبوحه‌ی انقلاب که همه چیز با سرعت در حال تغیر و دگرگونی بود، من هم به کارهایم سرعت داده بودم. برخی از پوسترها را یک شبه طراحی و اجرا می کردم. با این حال اصرار داشتم که کیفیت را فدا نکنم. برای چاپ هم مشکلات زیادی داشتم و بسیاری از آن‌ها را خودم به روش سیلک چاپ می‌کردم. از شاگردانم در کلاس درس کمک می گرفتم و پوسترها را نصب می کردم».

پوسترهای شیشه گران با وجود شتاب در طراحی وچاپ، به دلیل برخورداری از کیفیت مطلوب که نتیجه‌ی شناخت او از طراحی و درک بالای او در استفاده از این توانایی در طراحی گرافیک بود، مورد توجه مردم در داخل کشور و غیر ایرانیانی که به عنوان خبرنگار یا گزارش‌گر به ایران می آمدند، قرار گرفت. «در آن زمان کارها بازتاب خوبی در میان مردم داشت. طرفدارانی پیدا کرده بود که آنها را طلب می کردند.

کم کم روش چاپ را به افست تغییر دادم تا تعداد پوستر بیش تری تکثیر شود و به دست افراد بیش‌تری برسد. بسیاری ازخبرنگاران خارجی که برای تهیه‌ی گزارش به ایران می آمدند،‌ از پوسترهای من با خودشان می‌بردند. در نتیجه آن‌ها در سطح دنیا پخش شدند و بارها نمایشگاه‌هایی از آن‌ها برگزار شدند.

در ایران هم محل نصب آن‌ها خیابان‌ها بودند و می‌شد پوسترها را در همه‌جا دید. تیراژ بعضی از پوسترها به پنج هزار رسیده بود. با استقبال مردم، آنها را برای فروش ارائه کردم و با درآمد حاصل از آنها، پوسترهای بعدی را چاپ کردم.

به یاد می آورم در سفری که آن زمان به ماسوله داشتم، تعداد زیادی از آن‌ها در منزل یکی از اهالی ماسوله نصب شده بود. تکثیر و انتشار پوسترهایم ونفوذ آن‌ها در همه جای ایران و بسیاری از نقاط جهان،‌ مرا به شوق می‌آورد تا پوسترهای بیش‌تری طراحی، تولید و تکثیر کنم. در همان زمان دو برادرم به من پیوستند و در کار تکثیر پوسترها کمکم می کردند، به اضافه ی تعدادی از دوستان و شاگردانم،‌ شاگردانی که آن زمان در کلاس‌های درس نقاشی داشتم. آن سال‌ها حدود سی سال داشتم اعتقاد داشتم و دارم که هنرمند می تواند هم هنرمند باشد و هم در اتفاقات جامعه‌ی خودش و حتی جوامع دیگر در جهان شرکت و دخالت کند. کارهای من اثبات کننده‌ی این اعتقاد است. معتقدم که حیف است این حق را از هنرمند دریغ کنیم».

منش و نگرش شیشه‌گران در جریان حمله‌ی عراق به ایران و در طی هشت سال جنگ، باعث می‌شود که جنبشی دیگر بیابد و با توانایی‌اش در طراحی پوسترهای سیاسی وارد عمل شود.

او از توانایی‌های هنرمندانه اش به عنوان سلاح استفاده می کند .

«در حمله‌ی عراق به ایران و در زمان جنگ، وقتی موشک‌باران عراقی‌ها و حمله‌ی آنان به شهر تهران و دیگر شهرها را می دیدم و کشته شدن هم‌وطنانم را،‌ من هم مثل دیگران نمی‌توانستم آرام باشم و به صِرف هنرمند بودن به کارهای معمولم ادامه دهم. طراحی‌های زیادی را در همان زمان انجام دادم که نشان‌گر حال و هوای آن روزهاست. منظور اصلی من این است که نمی‌توانم و نمی‌توانستم بی‌تفاوت باشم .

اسلحه‌ی من و وسیله‌ی دفاع من و وسیله‌ی حمله‌ی من به متجاوز، کارهای من هستند که متاثر از هر اتفاق در آن مقطع خاص به وجود می‌آیند. در میان آثار هنرهای تجسمی که ماحصل یک اتفاق سیاسی یا اجتماعی در یک مقطع زمانی هستند، آن‌هایی که وجوه هنریشان هم قوی است، می مانند. از پس همه‌ی آن کارهاست که می شود به اوضاع و احوال آن مقطع زمانی پی برد».

 

مطلب فوق پیش از این در فصلنامه‌ی «نشان»، شماره‌ی هجدهم، زمستان ۱۳۸۷ چاپ شده اشت.

 

1392/12/20