مجله تندیس
مجله نشان
انتشارات آبان
انتشارات نظر
سایت رنگ

 


  استفاده از همه مطالب تنها با ذکر نام منبع: گرته (اولین نشریه تحلیلی،   پژوهشی طراحی گرافیک ایران) و نام نویسنده مجاز است.
گرته:اولین نشریه تحلیلی، پژوهشی طراحی گرافیک ایران
  آخرین به روز رسانی:1396/9/26  
ســــال هشـتـــم | پـــایـــیــز ۱۳۹۵
نقد.پژوهش  
تولدی دیگر / وحید حقی

به بهانه انتشار كتاب"ويترين"؛ منتخبي از آثار 35 سال طراحي جلد كتاب در ايران

رولان بارت، نشانه شناس، نويسنده و فيلسوف فرانسوي است. همين منتقد ادبي بود كه نظريه مرگ مولف را اعلام كرد. او متن را از نظر معناي موجود در ذهن خواننده مورد مطالعه قرار داد. به اعتقاد بارت هر متني با خوانش خواننده متولد ميشود. خواننده، خود، ميتواند خالق ثانوي متني كه ديگري نوشته است، باشد. به بياني ساده تر انسانها به دليل تفاوتهاي ذاتي در نوع تفكر، عقيده، شرايط پيرامون و... نسبت به يكديگر، برداشتهاي متفاوتي از يك متن دارند. هر كدام از اين برداشتها ميتواند «اثر»ي ديگر باشد. با فرض اين ديدگاه، تا كنون چه تعداد از خوانندگان توانسته اند «اثر» شخصي خود را بواسطه خواندن كتابي بوجود آورند؟ بسيار كم. اكثر آثار بالقوه، فقط در حصار ذهن ها باقي ميماند، چراكه همه انسانها استعداد و خلاقيت عرضه و عينيت دادن به افكار خود را ندارند، به جز عده اي خاص.

طراحان جلد كتاب جزء آن عده خاص هستند و توانايي خلق دوباره متن از منظر و ديدگاه خود را دارند. آنها شايد كار دشوارتري دارند چراكه مضامين و برداشتهاي ذهني خود از نوشتار را به گونه اي موجز و با تصوير نشان ميدهند و دنيايي فرازباني و البته عيني، به وجود مي آورند. زبان تصويري به معناي خاص كلمه وجود ندارد. آنچه هست بيان بصري است.در طول تاريخ بشر، قواعدي براي زبان گفتاري و نوشتاري به وجود آمده است اما تصوير، به عنوان اولين شيوه و وسيله ارتباطي بشر، تقريبا قواعدي ندارد. بيان تصويري فراتر از زبان عمل ميكند.

 در طراحي جلد، نوعي شاعرانگي و يك گشايش آني براي بيان يك حس وجود دارد. رابطه طراح گرافيك با متن، همان رابطه خواننده با متن است و اين رابطه تا آنجا پيش ميرود كه در نهايت، طراح به خالق ثانوي متن تبديل ميشود كه نهايتا در تصوير جلد كتاب عينيت مي يابد؛ تصويري كه با خلاقيت و هوش هنري، عصاره متن را بيرون ميكشد تا خواننده را ملموس تر با فضاي متن آشنا كند.

 طرح جلد ميتواند دلالتهاي ضمني مضاعفي در ذهن ايجاد كند تا خواننده بتواند برداشتي مناسب و اثر بخش از  محتواي متن داشته باشد. طراح از نقش و خط، تركيب بندي هاي متقارن يا آزاد بهره ميبرد و با بكار گيري رنگها، مفاهيم و معاني انتزاعي و مستتر در متن را هنرمندانه رنگ آميزي ميكند وبه لايه هاي پنهان آن جلوه اي برآمده مي دهد. تصويرجلد با فرآيندي خلاقانه، تولد دوباره متن است كه طراح با دميدن بخشي از قريحه خود، آنرا دوباره مي آفريند.

چه حسي لذت بخش تر از اين كه بتوان خالق مجموعه اي از آثار فرهيختگان عرصه ادبيات، شعر و علوم ديگر شد.

در كتاب «ويترين» منتخبي از تلاشهاي طراحان گرافيك ايران در بازآفريني تصويري آثار نوشتاري را ميتوان ديد، مرور و تحليل كرد.

طرح جلدهاي مدعوين«ويترين» به همت پريسا تشكري و مجيد كاشاني گردآوري شده است.                               

1393/4/9