مجله تندیس
مجله نشان
انتشارات آبان
انتشارات نظر
سایت رنگ

 


  استفاده از همه مطالب تنها با ذکر نام منبع: گرته (اولین نشریه تحلیلی،   پژوهشی طراحی گرافیک ایران) و نام نویسنده مجاز است.
گرته:اولین نشریه تحلیلی، پژوهشی طراحی گرافیک ایران
  آخرین به روز رسانی:1396/9/26  
نشست عیار  


 نشست عیار
 

موضوع: بررسی گرافیک مذهبی / ۲۰ بهمن ۱۳۸۸ / مکان: سالن اجتماعات فرهنگ‏سرای فناوری اطلاعات 
سخنرانان: فرزاد ادیبی (طراح گرافیک و مدرس دانشگاه)، مجید کاشانی(طراح گرافیک و مدرس دانشگاه)، محمد اردلانی (طراح گرافیک) / دبیر: کتایون ارفعی (طراح گرافیک)
طراح پوستر:  سعید باباوند
در این نشست، ابتدا فرزاد ادیبی ضمن نمایش برخی آثار خود، که آن‏ها را تاثیرگرفته از مفهوم‏های دینی می‏دانست، اشاره کرد که از دیدگاه هنری، گرافیک مذهبی همان گرافیک آیینی است و آن را شاخه‏ای از هنرهای آیینی برشمرد.
به نظر او  هنر آیینی، هنری ‏است که در آن راز و رمزی نهفته است که برای فهم باید آن را رمزگشایی کرد. این رمزگشایی یک اتفاق مفهومی در هنر است که به نوبه‏ خود باید در ساختار هم نمود پیدا کند، به این ترتیب که ساختار هم، به مانند مفهوم نهفته در‏ اثر، نشان از یک اتفاق ماورایی یا فراجهانی داشته باشد. ادیبی افزود: گرافیک مذهبی ما، عمدتاً گرافیک مذهبی در مفهوم و نه در ساختار و قالب است. البته این مشکل مختص گرافیک مذهبی نیست، بلکه گرافیک ما گرفتار این مسئله است؛ به عبارت دیگر، ساختار و مفهوم مکمل یکدیگر باید باشند. او از کارهای محمد احصایی، صداقت جباری و مسعود نجابتی در حیطه‏ تایپوگرافی تقدیر کرد؛ دلیل این امر هم ماهیت رمزگونه‏ و انتزاعی نوشتار و وابستگی به هویت قومی یا ملی است، در حالی که تصویر امری جهان‏شمول است.
در ادامه، مجید کاشانی تاریخچه‏ای از گرافیک مذهبی در جهان و ایران را ارایه کرد. او در آغاز گرافیک را حاصل تعامل سه‏گانه سفارش‏دهنده، طراح و جامعه‏ی مخاطب بیان کرد و گرافیک مذهبی را گرافیک در خدمت مذهب برشمرد. سپس در تعریف گرافیک مذهبی افزود که هر سفارشی که موضوع آن مذهبی باشد در زمره گرافیک مذهبی قرار می‏گیرد. مجید کاشانی گفت: بیشترین نمود دین در عرصه‏ی هنر در قالب خط، اشیا، پارچه‏ها، ظروف، ابزارآلات جنگی، قلمدان‏ها، معماری و کتاب‏آرایی بوده است؛ نخستین نمونه تاریخی گرافیک مذهبی در دیوارنگاری‏های مصر باستان و تصویرسازی‏های آن دیده میشود و پس از آن در کتاب‏آرایی‏های انجیل در جهان باستان دیده می‏شود. پس از این کاشانی به سرگذشت گرافیک مذهبی در ایران پرداخت و سرچشمه آن را در ایران باستان، هخامنشیان و ساسانیان شرح داد. او گفت: اوج این گونه گرافیک در اثر مانی است که از هنر نقاشی و گرافیک امروزی برای بیان و گسترش آیین خود استفاده کرد و سبکی خاص خود را در خوشنویسی و کتاب‏آرایی پدید آورد. کاشانی افزود: پس از اسلام نیز تا زمان صفویه، به دلیل نبود ثبات و حکومت مرکزی، آثار در خورِ اندکی بازمانده است، اما صفویه در این میان یک نقطه عطف بینظیر است؛ برای نمونه می‏توان به نگاره‏های معراج پیامبر و ابراهیم در آتش اشاره داشت. در دوره قاجاریه و با ورود ماشین چاپ نخستین کتابی که به چاپ رسید، قرآن بود و چاپ سنگی، تحولی در کتاب‏آرایی نیمه‏جان ایران پدید آورد. کاربرد نمادهای مذهبی در این زمان در سرلوحه روزنامه‏ها مانند کاغذ اخبار و شرف دیده می‏شود.
سپس، محمد اردلانی درباره تجربه‏های چند کارگاه پوستر تجربی، از جمله درباره‏ی عاشورا، سخن گفت و پشتکار یا سماجت را کلید اقناع متولیان و مدیران فرهنگی برای برگزاری چنین کارگاه‏هایی دانست. او از برگزاری نمایشگاه‏ها و کارگاه‏هایی در میان مردم، و نه در فضاهای بسته، گالری‏ها یا فرهنگ‏سراها، هم در تهران و هم در شهرستانها سخن گفت و از مسئولان و نهادها بهدلیل عدم حمایت از الگوهای مناسب تصویری برای جایگزینی شمایل‏ها و نمادهای سست و ضعیف بصری هیئت‏ها و مجالس عزاداری انتقاد کرد.

تصاویر نشست